Phân tích tình huống truyện chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu



Phan tich tinh huong truyen chiec thuyen ngoai xa – Phân tích tình huống truyện chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu.
 
Phan tich tinh huong truyen chiec thuyen ngoai xa
 
1. Nguyễn Minh Châu (1930 – 1989) là một tác gia tiêu biểu của nền văn xuôi hiện đại Việt Nam. Hành trình sáng tác của ông trải qua hai thời kỳ, thời kỳ chống Mỹ và thời kỳ đổi mới sau 1975. Ở thời kỳ đổi mới “Nguyễn Minh Châu được coi là một trong những cây bút tiên phong” và đạt được nhiều thành tựu xuất sắc. Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” được viết 1983, sau đó in trong tập truyện cùng tên 1987, là một truyện ngắn đặc sắc của Nguyễn Minh Châu trong chặng đường văn thời kỳ đổi mới. Truyện xoáy sâu vào bức tranh hiện thực của đời sống người lao động thuyền chài ở một vùng ven biển miền trung. Cái tạo nên sự hấp dẫn của tác phẩm là nhà văn đã tạo ra được tình huống truyện mang tính nghịch lí, nghịch lí giữa nghệ thuật với đời sống thực, nghịch lí giữa luật pháp với nhân tình thế thái ngoài đời. Từ những nghịch lí đó đã toát lên nhiều ý nghĩ nhân văn sâu sắc.
2.a. Một truyện ngắn thành công người ta nghĩ ngay đến cốt truyện đến tình huống truyện. Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu thành công là nhờ tác giả xây dựng được tình huống truyện mang tính nghịch lí gây sự bất ngờ cho người đọc.
Trước hết đó là tình huống truyện nghịch lí giữa bức ảnh nghệ thuật về chiếc thuyền ngoài xa với đời sống thực khi chiếc thuyền ở gần. Nhân vật tôi trong tác phẩm chính là nhà nghệ sĩ có tên là Phùng. Anh được trưởng phòng đề nghị đi chụp một bức ảnh về thuyền và biển. Phùng đã đến vùng đầm phá ở miền trung nơi có người bạn chiến đấu năm xưa đang làm chánh án của một toà án huyện và cơ may đã đến với Phùng. Một buổi sáng anh đang lúi húi tránh mưa khi vừa ngẩn lên thì đã thấy một chuyện là một chiếc thuyền vó từ ngoài xa chạy thẳng vào. Phùng như chớp được một khoảnh khắc đắt giá “Trước mặt tôi là một bức tranh màu mực của một danh họa thời cổ. Mũi thuyền in một nét mơ hồ loè  nhoè vào bầu sương mù trắng như sữa có pha chút màu hồng do ánh mặt trời chiếu vào. Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắt như tượng trên mui khum khum đang hướng vào bờ”. Phùng đã chụp được những bức ảnh nghệ thuật về chiếc thuyền ngoài xa với “một vẻ đẹp đơn giản và toàn bích” anh “tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện”. Phùng coi đó là cái “khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình do cái tuyệt đỉnh của ngoại cảnh vừa mang lại” Phùng đã thoả mãn về chuyến đi thành công của mình.
Nhưng cũng ngay lúc đó chiếc thuyền đâm thẳng vào chỗ Phùng và Phùng đã tận mắt chứng kiến một sự lạ lùng trái ngược với vẻ đẹp trong bức ảnh. Rời thuyền là một người đàn bà “thô kịch”, “mặt rỗ”, “mệt mỏi”, “tái ngắt” và một người đàn ông “lưng rộng”, “tóc tổ quạ”, “chân chữ bát”, “hai con mắt đầy vẻ độc giữ”. Khi lên tới bờ người đàn ông rút chiếc thắt lưng “quật tới tốc vào lưng người đàn bà”. Lão vừa đánh vừa rên rỉ đau đớn “mày chết đi cho ông nhờ, chúng mày chết hết đi cho ông nhờ”. Trong khi đó “người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không chống trả cũng không tìm cách chạy trốn”. Chứng kiến cảnh lạ đời đó Phùng kinh ngạc “cứ đứng há hốc mồm ra mà nhìn”. Cho đến khi thắng Phúc và Phùng chạy tới vật lộn can ngăn thì người đàn ông “lẳng lặng bỏ đi về phía bờ nước để trở về thuyền” và người đàn bà cũng đuổi theo lão “cả hai người lại trở về chiếc thuyền”. Đó là một nghịch cảnh giữa một bức ảnh nghệ thuật đầy tính lãng mạn với cảnh sống đời thực đau đớn của người dân chài. Nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng như bừng tỉnh nhận ra chân lí nghệ thuật và đời sống.
Từ nghịch lí trên đã dẫn đến một nghịch lí tiếp theo là giữa pháp luật và nhân tình thế thái có sự trái ngược nhau. Chuyện người đàn ông hành hạ người đàn bà đến mức cần có sự can thiệp của pháp luật. Người đàn bà bị chồng hành hạ được chánh án Đẩu bạn của Phùng gọi lên công đường. Đẩu đã dùng lí lẽ của nhà pháp luật khuyên giải người đàn bà “Ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng. Cả nước không có một người chồng nào như hắn. Tôi chưa hỏi tội hắn mà tôi muốn bảo ngay với chị, chị không sống nỗi với người chồng vũ phu ấy đâu”.
Nhưng quan toà Đẩu “và cả nghệ sĩ Phùng” đã hết sức ngạc nhiên khi người đàn bà thưa lại “con lạy quý toà, quý toà bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được đừng bắt con bỏ nó”. Quan toà có lí của quan toà nhưng người đàn bà lại có cái lí của người đàn bà. Cái lí của người đàn bà đó là người đàn ông ấy xưa kia “hiền lành lắm” nhưng do con đông thuyền chật, nhiều khi đói phải ăn cả cây xương rồng luộc chấm muối nên khổ quá mà sinh ra bức xúc trút nỗi khổ lên người đàn bà “bất kể lúc nào khổ quá là xách tôi ra đánh”. Như vậy người đàn ông đánh người đàn bà không phải do bản chất độc ác mà do khổ quá nên có thể tha thứ được. Hơn nữa theo người đàn bà thì “đám đàn hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông để chèo chống khi phong ba”. Và hơn thế nữa trong sự đau khổ đó người đàn bà vẫn tìm thấy niềm vui “vui nhất là khi nhìn đàn con chúng tôi nó được ăn no”. Nghịch lí này đã làm cho quan toà Đẩu “vỡ ra trong đầu” nhiều điều mới mẻ về nhân tình thế thái mà trái với lí lẽ của pháp luật.
b. Những tình huống truyện mang tính nghịch lí nói trên đã làm vỡ ra nhiều ý nghĩa xã hội sâu sắc.
Về nghịch lí thứ nhất cho ta thấy giữa nghệ thuật và hiện thực đời sống không phải lúc nào cũng gần gũi đồng nhất mà có khi là cả một khoảng cách. Người nghệ sĩ phản ánh cuộc sống không phải chỉ đứng ở xa chớp lấy những khoảnh khắc lãng mạn mà phải đến gần, đứng trong hiện thực nóng hổi của cuộc sống mới mong phản ánh đúng.
Về nghịch lí thứ hai cũng cho ta thấy những nguyên tắc của pháp luật và nhân tình thế thái ở đời là cả một khoảng cách. Những người làm pháp luật phải hiểu thấu được nhân tình thế thái mới mong làm đúng chức trách của mình.
Cả hai nghịch lí trên toát lên một ý nghĩa chung đó là nhà nghệ sĩ, nhà làm pháp luật và tất cả mọi người chúng ta khi nhìn đời không nên nhìn từ xa, nhìn đơn giản, dễ dãi mà phải nhìn một cách đúng đắn sâu sắc chiều sâu của cuộc sống và nắm bắt được con người đích thực trong mỗi con người.
3. Thành công nhất của truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu là xây dựng được tình huống truyện đặc sắc độc đáo. Người đọc cứ ngộ ra vỡ ra sau những tình huống truyện về nghệ thuật về lẽ đời. Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã đưa đến cho người đọc những cái nhìn mới mẻ về con người về đời sống.
 
Nguồn: Kênh tri thức sưu tầm